Conductus -Constructio

Geplaatst op

(programma-toelichting Rotterdams Philharmonisch Orkest:)

Al vóór hij in 2014 tot Componist des Vaderlands werd benoemd, een hoedanigheid waarin je composities schrijft ‘die aansluiten bij nationale gebeurtenissen, herdenkingen en andere speciale gelegenheden’, leek Willem Jeths misschien te voorvoelen dat dit er aan zat te komen: zijn werk Conductus over het bombardement van Rotterdam in 1940 was toen al vrijwel af. Zoals bij Jeths te verwachten, is Conductus een werk over de dood, een thema waar hij zich in recenter werk meer mee bezig hield. Maar verwacht hier geen dramatische bombardementen of ander ostentatief geweld: ‘Het gaat mij niet zozeer om de romantische fascinatie voor de duistere kant van de dood,’ vertelde hij in een gesprek met Siebe Riedstra, ‘maar meer over het moment van overgaan naar iets anders. Ik ben ervan overtuigd dat ons leven niet zal stoppen als wij sterven en ik heb een ‘‘Ahnung’’ dat er een ‘‘Jenseits’’ is.’

Klokslagen
Conductus is een virtuele droom waarin de luisteraar wordt geconfronteerd met een aantal muzikale herinneringen. Met de titel verwijst Jeths naar het genre van een meerstemmig middeleeuws lied zoals de Parijzenaar Perotinus ze schreef, specifieker naar het lied Procurans Odium (Het koesteren van haat). Dan zijn er referenties naar het Rotterdamse straatliedje Ketelbinkie, beter bekend als Toen wij van Rotterdam vertrokken. In het begin spelen fagotten flarden van Procurans Odium, waartegen celli het refrein van Ketelbinkie intoneren. Dan, in droomtoestand, een langzaam deel, met zwevende houtblazerscantilenen ontleend aan Procurans Odium. Een roestig carillon – ‘toen wij van Rotterdam vertrokken’ – markeert de epiloog. De dertien klokslagen herinneren aan het tijdstip van het bombardement, waarop een krachtige implosie volgt. Eind 2016 ontving Jeths van het Rotterdams Philharmonisch de opdracht voor een ‘vervolg’ op deze compositie, in première te gaan tijdens de Opbouwdag 2018. Waar Conductus tragisch van toon is, is het nieuwe werk – onder de titel Constructio – optimistisch, positief, vrolijk. Niet de destructie van Rotterdam maar juist de wederopbouw van na de oorlog, klinkt in dit deel door, en zo raken het bombardement en de opbouw van de stad Rotterdam in dit tweeluik onlosmakelijk met elkaar verbonden als ‘Untergang und Aufstieg’. De twee delen lopen in elkaar over: waar Conductus eindigt (het bombardement) volgt een ‘in memoriam’ voor de slachtoffers. Ook Rotterdams Stedelied Aan Rotterdam van Gerard Bartus van Krieken staat centraal gedurende het verloop van Constructio.

(back)